HLV Valery Lobanovsky: Cha đẻ của chiến thuật đàn ong

---

SoiKeo.com - Ngày 6/1/1939, Valery Lobanovsky chào đời tại Kiev. Bây giờ, ông đã khuất núi gần một thập kỷ (tháng 5 sắp tới sẽ là ngày Ukraine tưởng niệm 10 năm Lobanovsky qua đời). Nhưng cái triết lý bóng đá mà Lobanovsky để lại thì mãi mãi bất diệt.

Ông được truy phong danh hiệu "Anh hùng Ukraine" - danh hiệu cao quý nhất ở đất nước này. Tên ông được đặt cho SVĐ của CLB Dynamo Kiev. Ngay khi đoạt chức vô địch Champions League 2003 dưới màu áo AC Milan, ngôi sao Andriy Shevchenko đã đến thăm mộ của Lobanovsky và đặt lên đấy chiếc huy chương danh giá nhất trong làng bóng châu Âu tầm CLB. Trong làng huấn luyện, giá trị chuyên môn của Lobanovsky được sánh ngang với giá trị của Rinus Michels - người nghĩ ra thứ "bóng đá tổng lực" để đưa Hà Lan lên hàng ngũ cường quốc bóng đá thế giới.

Cả 3 cầu thủ Ukraine từng đoạt "Quả bóng vàng châu Âu" xưa nay (Oleg Blokhin, Igor Belanov và Andriy Shevchenko đều là cầu thủ do Lobanovsky đào tạo). Dưới sự dẫn dắt của ông, Dynamo Kiev trở thành CLB Liên Xô đầu tiên đăng quang trên đấu trường các cúp châu Âu (Cúp C2 năm 1975, sau này lại thắng lần nữa vào năm 1986). Ông còn đưa ĐT Liên Xô lọt vào trận chung kết EURO 1988. Đấy là lần duy nhất ĐT Liên Xô xuất hiện ở trận chung kết của một giải lớn, trong kỷ nguyên hiện đại. Tuy nhiên, nói về Lobanovsky mà chỉ điểm qua thành tích thì rất vô vị. Phương pháp huấn luyện nặng tính khoa học và kỷ luật của ông mới là chi tiết đắt giá nhất, được giới nghiên cứu bóng đá đưa vào sách vở.


Trên lý thuyết, lối chơi của Dynamo Kiev dưới thời Lobanovsky có cùng nguyên lý với lối chơi tổng lực của Ajax Amsterdam dưới thời Rinus Michels. Họ đều dựa vào nguyên tắc hoán chuyển vị trí giữa các cầu thủ sao cho toàn đội luôn ở tình trạng tối ưu về mặt khoa học. Cách vận hành đấu pháp của Ajax và Dynamo đều nhuần nhuyễn, đồng bộ. Khác biệt chỉ nằm ở chỗ: các cầu thủ Ajax triển khai đấu pháp của HLV Michels một cách dễ dàng nhờ vào kỹ thuật tuyệt luân của toàn đội, còn các cầu thủ Dynamo triển khai đấu pháp của HLV Lobanovsky một cách dễ dàng nhờ vào thể lực siêu phàm, cũng của toàn đội.

Khi Dynamo Kiev của Lobanovsky thắng đậm Atletico Madrid 3-0 trong trận chung kết Cúp C2 châu Âu năm 1986, có một bàn thắng làm giới chuyên môn thật sự kinh ngạc. Vassily Rats dốc bóng bên cánh trái, hút 2 hậu vệ Atletico về phía mình rồi chuyền vào phía trong cho Igor Belanov. Chỉ sau 2 lần chạm bóng, và điều quan trọng là ngay sau khi trung vệ đối phương áp sát để truy cản, Belanov đã lại chuyền tiếp sang phải cho Vadym Yevtushenko. Thêm một hậu vệ lao về phía Yevtushenko và anh lại chuyền ngay cho Oleg Blokhin. Cầu thủ này bấm bóng vào lưới ngay khi thủ môn bỏ khung thành lao lên truy cản. Đặc điểm: Rats, Belanov, Yevtushenko và Blokhin hầu như không hề quay người để nhìn nhau trước khi chuyền bóng. Tất cả đều diễn ra thật nhanh, và chính xác, với Blokhin và Belanov đã hoán chuyển vị trí cho nhau.

Vào thời mà máy tính còn chưa thật sự phát triển, cũng chưa có khái niệm gì về internet, Lobanovsky và các phụ tá của ông đã liên tục mổ xẻ, phân tích dữ liệu, làm việc cật lực trong phòng lab để rút ra những việc cần làm trên sân tập. Thời ấy, Lobanovsky đã có công thức rõ ràng: một đội xử lý tình huống chính xác từ 82% trở lên không bao giờ thua, từ 85% trở lên thì nắm chắc chiến thắng. Về mặt kỹ thuật thì những Yevtushenko, Demianenko, Rats, Yaremchuk… của Dynamo Kiev đều chỉ ở mức độ khá. Nhưng khả năng chơi bóng đồng bộ, nhuần nhuyễn, bền bỉ và chính xác của cả tập thể biến họ thành một đội mạnh.

Đội bóng của Lobanovsky tấn công như một đàn ong đang bay. Rất đông, nhưng không bao giờ rối, vì đàn ong vận hành theo bản năng và luôn chính xác. Con đầu đàn rẽ sang trái, cả đàn sẽ đồng loạt rẽ theo sang trái. Con đầu đàn rẽ sang phải, cả đàn cũng lập tức vận hành theo. Đồng bộ và chính xác. Nhưng không có con đầu đàn thì sẽ thế nào? Ở trận chung kết EURO 1988, ĐT Liên Xô (gồm chủ yếu là các cầu thủ Dynamo Kiev) của Lobanovsky thua Hà Lan 0-2, dù trước đó Liên Xô đã thắng Hà Lan 1-0 ở vòng bảng. 

Thầy trò Lobanovsky thua vì cú sút quá thần sầu của huyền thoại Marco Van Basten? Vì chính Liên Xô sút hỏng 1 quả phạt đền? Nguyên nhân lớn nhất: vì Liên Xô khi ấy thiếu một mắt xích quan trọng vô cùng (trung vệ Oleg Kuznetsov bị treo giò), khiến cả hệ thống sụp đổ. Giống như Ajax lập tức bị hạ bệ sau 3 lần liên tiếp đoạt Cúp C1 châu Âu, khi Johan Cruyff ra đi vậy.

---