Bí quyết hồi sinh của người Italia

Giống như thời trang, các xu hướng chiến thuật của bóng đá chỉ là tương đối và không có gì là thực sự bị chôn vùi. Các hệ thống đội hình và phong cách chơi tưởng như không bao giờ trở lại nữa và sẽ bị lãng quên vĩnh viễn đợi đến đúng vào lúc không ngờ nhất để trở lại, một cách hoành tráng và gây chú ý nhất. Kể từ những năm 1970, những năm tháng cuối cùng của hệ thống 3-5-2, tưởng như các đội hình 3 hậu vệ sẽ biến mất mãi mãi khỏi thế giới bóng đá, nhưng chiến thắng thuyết phục của Napoli trước Chelsea tối thứ Ba tuần trước cho thấy xu hướng đó đang trở lại mạnh mẽ ra sao.

Những lý do khiến hệ thống 3 hậu vệ rơi vào quên lãng đã được phân tích khá nhiều. Để đối phó với một hệ thống 2 tiền đạo, 2 trong số 3 trung vệ chơi kèm người (dù là chặt chẽ theo kiểu một kèm một hoặc cơ động hơn theo kiểu kèm người khu vực), với một người thừa ra đóng vai libero, như những người Đức áp dụng rất thành công vào thập niên 1970, vừa hỗ trợ tạo thêm một rào chắn phòng ngự, vừa làm nhiệm vụ thu hồi, giữ bóng và cả phát động tấn công.

Thành công của Napoli ở Champions League đánh dấu sự trỗi dậy của người Italia nhờ hệ thống 3 hậu vệ- Ảnh Getty

Tuy nhiên, khi hệ thống 2 tiền đạo được cải tiến thành một tiền đạo, các đội chơi với 3 hậu vệ, thay vì có 2 người kèm người và một chơi tương đối tự do, thì nay chỉ cần một người kèm, một người hỗ trợ và người kia là người thừa. Nếu đội đối phương, với một hệ thống 4-3-3 hay 4-2-3-1, có thể đẩy cao các cầu thủ đá cánh, họ sẽ có thêm một người ở khu vực giữa sân và mối đe dọa từ hai cánh sẽ là rất lớn với đội hình 3 hậu vệ.

Thế nên, không phải ngẫu nhiên mà hệ thống 3 hậu vệ hồi sinh trước hết ở Italia. Trước hết, đó là một di sản mang tính văn hóa. Vào giữa những năm 1960, bóng đá châu Âu chia ra làm hai trường phái. Nói chung, bắc và tây Âu ưa thích một lối chơi đơn giản với hàng thủ 4 người, đá ép sân và bẫy việt vị. Trong khi nam và đông Âu, một phần vì tố chất của các cầu thủ, lựa chọn lối chơi libero và hai trung vệ kèm người. Cho tới khi Arrigo Sacchi xuất hiện như một kẻ dị giáo và làm đảo lộn toàn bộ các xu hướng chiến thuật đồng thời mở đường cho chiến thuật bóng đá hiện đại, lối chơi của các đội bóng châu Âu là ổn định như thế. Sacchi là một trong những người đầu tiên giới thiệu hệ thống 4 hậu vệ, và chiến thắng với hệ thống đó, ở Italia, một bộ khung đã trở nên phổ biến, đến tận bây giờ, khi phong trào phục hưng bắt đầu.

Giống như môn cờ vua, dù chơi với 3 hay 4 hậu vệ, dù xuất phát với khai cuộc nào, thì trung tâm, hay trung tuyến trong bóng đá, vẫn có vai trò quyết định. Mọi đội bóng đều dồn sức lực vào việc giành, giữ và khai thác khu vực một nửa tính từ vạch vôi giữa sân về hai phía. Điều đó càng quan trọng trong bóng đá hiện đại với tốc độ cao, khả năng xử lý xuất thần của những ngôi sao lớn và đòi hỏi phải tận dụng tốt mọi tình huống đột biến được tạo ra. Bóng đá Italia lựa chọn đối phó bằng hệ thống 4-3-1-2, được hầu hết các đội áp dụng ở trong nước mùa giải trước.

Vấn đề từ châu Âu

Tuy nhiên, trong khi ở Serie A, các đội hài lòng với một khu trung tuyến chật hẹp và những cuộc đấu trí khốc liệt thì tại châu Âu, một vấn đề nảy sinh. Các đối thủ chính của những đội bóng Italia ở Champions League hay Europa League, dù là đại diện từ những nền bóng đá lớn như Anh, TBN, Đức hay ít ảnh hưởng hơn ở cấp CLB như Hà Lan, BĐN, đều là những đội đá cánh rất điêu luyện và sẽ tận dụng được khoảng trống mênh mông ở hai bên hông hàng thủ các đội bóng Italia do họ đã tập trung gần như toàn bộ nguồn lực cho cuộc tranh giành khu trung tuyến.

Với Gareth Bale và Aaron Lennon ở hai cánh, Tottenham đã đánh bại cả Inter và AC Milan. Tương tự ở vòng tứ kết, Schalke, với lực lượng trên lý thuyết là yếu hơn, vẫn có thể đè bẹp Inter nhờ sự cơ động của hai hậu vệ cánh thực ra không phải là những người xuất sắc, Hans Sarpei và Atsuto Uchida.

Ở trong nước, việc chơi với hệ thống thiên về kiểm soát khu vực giữa sân, ngoài việc khiến số bàn thắng và các trận đấu hấp dẫn ở Serie A ngày càng ít ỏi, còn là điều kiện cho những đội chơi cánh giỏi có dịp tung hoành, không chỉ Napoli hay Udinese, mà ngay cả Cesena, với thực lực rất yếu như nhưng vẫn kết thúc mùa giải ở vị trí thứ 15 đáng hài lòng, 7 điểm cách khu vực xuống hạng.

Để ứng biến, những điều chỉnh đã được đưa ra ở mùa giải này, theo cách rất Italia, không phải là thêm những cầu thủ đá cánh, mà là chuyển sang đá 3 hậu vệ. Hệ thống mới lên đến đỉnh điểm vào lượt trận cuối tuần 11/1, khi 20 CLB ở Serie A sử dụng đội hình 3 hậu vệ. Lời giải thích lo-gic về mặt tâm lý. Hệ thống 3-4-3 giúp các đội bóng có những cầu thủ đá cánh thực sự và vẫn duy trì 2 tiền vệ trung tâm để bảo vệ 3 trung vệ, theo cách chặt chẽ nổi tiếng của người Ý. Sự tương thích của các vị trí cũng có thể giúp sơ đồ này chuyển lại thành 4-3-1-2 quen thuộc, nếu như cuộc chiến ở trung tuyến có dấu hiệu bất lợi.